Pracownicze Plany Kapitałowe, czyli OFE wersja 2.0. – część pierwsza.

W tym roku ustawodawca zagwarantował nam kolejną rewolucję w zasadach „oszczędzania” na przyszłą emeryturę. Niespodziewanie zakończył się poprzedni program dodatkowego oszczędzania na emeryturę, czyli Otwarte Fundusze Emerytalne. Wraz z nową propozycją w 2019r. pojawiają się Pracownicze Plany Kapitałowe (dalej PPK). Biorąc pod uwagę, że jest to powszechny, dobrowolny oraz grupowy program emerytalny, należy się do niego przygotować.

Po pierwsze: od kiedy musimy tworzyć PPK?

Ustawa z dnia 04.10.2018r. o pracowniczych programach kapitałowych weszła w życie z dniem 01.01.2019r. Nie oznacza to, że już w tym dniu należało utworzyć takie programy. Zgodnie z regulacją art. 134 ustawy zobowiązanie do utworzenia PPK zostało rozłożone w czasie i jest uzależnione od liczby osób zatrudnionych w danym podmiocie gospodarczym. Terminy ustawowe, w których nastąpi obowiązek utworzenia PPK wyglądają następująco:

1) od dnia 1 lipca 2019r. - podmioty zatrudniające co najmniej 250 osób zatrudnionych według stanu na dzień 31 grudnia 2018r.,

2) od dnia 1 stycznia 2020r. - podmioty zatrudniające co najmniej 50 osób zatrudnionych według stanu na dzień 30 czerwca 2019r.,

3) od dnia 1 lipca 2020r. - podmioty zatrudniające co najmniej 20 osób zatrudnionych według stanu na dzień 31 grudnia 2019r.,

4) od dnia 1 stycznia 2021r. - pozostałe podmioty zatrudniające.

Nie oznacza to również tego, że od razu w ww. datach należy mieć podpisaną umowę na zarządzanie PPK. Na jej zawarcie mamy 3 miesiące od wskazanych dat.

Po drugie: kto podlega pod PPK?

Jak przedstawiłem powyżej, data utworzenia PPK zależy od liczby osób zatrudnionych w danym podmiocie. Kto zatem jest uprawniony do oszczędzania w PPK?

Zgodnie z art. 2 pkt 18 ustawy, za osoby zatrudnione uznaje się:

a) pracowników, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, z wyjątkiem pracowników przebywających na urlopach górniczych i urlopach dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla oraz młodocianych,

b) osoby fizyczne wykonujące pracę nakładczą, które ukończyły 18. rok życia, o których mowa w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 303 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,

c) członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych lub spółdzielni kółek rolniczych, o których mowa w art. 138 i art. 180 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze,

d) osoby fizyczne, które ukończyły 18. rok życia, wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,

e) członków rad nadzorczych wynagradzanych z tytułu pełnienia tych funkcji.

Dodatkowym warunkiem jest to, aby ww. osoby podlegały obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tych tytułów w Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wszystkie podmioty, które powierzają ww. osobom pracę, stają się automatycznie podmiotami zatrudniającymi. Zatem są zobowiązane do tworzenia PPK, nawet jeśli wszystkie osoby zatrudnione odmówią przystąpienia do PPK!

Po trzecie: kogo PPK nie dotyczą?

Program jest powszechny i obowiązuje zasadniczo wszystkich. Jednakże w trzech przypadkach dopuszczalne jest odstąpienie od tworzenia PPK:

- jeżeli w terminie, w którym następuje zobowiązanie do tworzenia PPK podmiot prowadzi PPE (pracownicze programy emerytalne) i odprowadza na nie składkę w wysokości co najmniej 3,5% wynagrodzenia a w programie uczestniczy nie mniej niż 25% osób zatrudnionych w danym zakładzie pracy;

- podmiot jest mikroprzedsiębiorcą tzn. zatrudnia do 10 osób i wszystkie te osoby odmówią przystąpienia do PPK;

- podmiotem zatrudniającym jest osoba fizyczna, która zatrudnia w zakresie niezwiązanym z prowadzona działalnością, czyli tzw. „prywatne zatrudnienie”.

Po czwarte: dobrowolne?

Zatem widać, że dla podmiotu zatrudniającego PPK nie są dobrowolne. Jeżeli przedsiębiorca nie spełnia ww. kryteriów zwolnienia z obowiązku tworzenia programu, musi go utworzyć. Gdzie jest więc „dobrowolność”? Dobrowolność jest przewidziana dla osób zatrudnionych.

Osoby zatrudnione, podlegające PPK, zgodnie z założeniami ustawy są AUTOMATYCZNIE zapisywane do programu. Górna granica wieku ww. osób to 55 lat w dacie wskazanej jako ustawowy początek PPK. Osoby pomiędzy 55 a 70 rokiem życia będą mogły złożyć wniosek o objęcie PPK.

Co jeśli nie chce się „oszczędzać” w takim systemie? Osoba zatrudniona MUSI złożyć w podmiocie zatrudniającym deklarację rezygnacji. Tylko wtedy nie będzie podlegała pod ubezpieczenie emerytalne w ramach PPK. Rezygnacje można złożyć w dacie powstania PPK, jak również w każdym momencie trwania programu. Na tym właśnie polega „dobrowolność”. Po prostu można nie chcieć przystąpić.

Po piąte: ile to będzie Nas kosztować?

W ustawie zapisano wysokość składek. Tak dokładnie w liczbie mnogiej, bowiem nie będzie to jedna składka. W skrajnym przypadku będą to cztery różne składki.

Zgodnie z postanowieniami ustawy wpłata podstawowa ze strony podmiotu zatrudniającego wyniesie 1,5% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, ponadto będzie mógł zadeklarować do 2,5% jako wpłatę dodatkową. Wpłaty te nie są zaliczane do wynagrodzenia pracobiorcy stanowiącego podstawę wymiaru składek, tak więc stanowić będą dodatkowy koszt powierzającego pracę. Zwiększą tak zwane „duże brutto”

Wpłata podstawowa osoby zatrudnionej została ustalona na 2% podstawy wymiaru składek. Osoba taka będzie mogła dodatkowo zadeklarować kolejne do 2% wpłaty dodatkowej. Od tej zasady będzie pewien wyjątek. Osoby zarabiające z różnych źródeł mniej niż 1,2 krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę będą mogły zadeklarować wpłatę podstawową poniżej 2%; nie mniej jednak niż 0,5%. Wpłaty podstawową oraz dodatkową finansuje osoba zatrudniona. Oznacza to, że kwoty zadeklarowane będą jej POTRĄCANE z wynagrodzenia po opodatkowaniu. O tyle taka osoba dostanie mniej „na rękę”.

Po szóste: coś ekstra od Państwa.

Aby zachęcić społeczeństwo do przystąpienia do programu PPK ustawodawca przewidział ekstra wpłaty finansowane ze źródeł Funduszu Pracy.

Pierwszą dostaniemy po zakończeniu pierwszego kwartału po przystąpieniu do PPK i będzie ona wynosić 250,00 zł. Będzie to tzw. „wpłata powitalna”.

Natomiast z tytułu samego uczestnictwa w PPK w danym roku kalendarzowym uczestnik PPK otrzyma dopłatę roczną do PPK w wysokości 240 zł.

Wpłata powitalna będzie jednorazowa, natomiast dopłatę roczną dostaniemy po każdym roku uczestnictwa w PPK.

Po siódme: jakie formalności?

W zakresie tworzenia PPK w podmiocie zatrudniającym ustawodawca przyjął zasadę, że wszystko jest po stronie tego właśnie podmiotu. Tak naprawdę to podmiot zatrudniający będzie miał wiele obowiązków z tym związanych.

W pierwszej kolejności podmiot będzie musiał zawrzeć z instytucją finansową umowę o zarządzanie PPK. Umowa ta będzie zawierana zawsze, gdy podmiot zatrudnia co najmniej jedną osobę, co do której istnieje obowiązek tworzenia PPK. Umowa taka ma być zawierana w formie ….. elektronicznej. Ustawodawca przewidział tylko taką formę zawarcia umowy o zarządzanie!

Termin zawarcia tej umowy został określony na nie później niż 10 dni przed terminem zawarcia umów o prowadzenie PPK w imieniu osób zatrudnionych. Czyli 3 miesiące kalendarzowe od daty powstania obowiązku utworzenia PPK.

Dodatkowo ustawodawca określił, że wybór instytucji finansowej następuje w porozumieniu z zakładową organizacją związkową lub z reprezentacją osób zatrudnionych przy braku związku zawodowego. W przypadku wielości związków zawodowych, zgodnie z regulacjami dotyczącymi związków, będą one musiały zawrzeć najpierw porozumienie ze sobą a następnie z podmiotem zatrudniającym.

Jeżeli nie dojdzie do porozumienia na miesiąc przed terminem zawarcia umowy, podmiot zatrudniający sam dokonuje wyboru instytucji finansowej.

Ustawa określa jakie elementy muszą znaleźć się w umowie, kryteria wyboru instytucji oraz możliwość (ograniczona) rozwiązania umowy. Dodatkowo, jeśli ktoś nie będzie miał zawartej umowy w ustawowym terminie, organ nadzoru nad PPK wezwie go do zawarcia umowy wraz z pouczeniem o grożących karach. Dane niezbędne do ustalenia czy zaistniał obowiązek zawarcia umowy o zarządzenie PPK organ nadzorczy otrzyma z ZUS.

W terminie 10 dni po upłynięciu 3 miesięcy od dat powstania obowiązku utworzenia PPK podmiot zatrudniający jest zobowiązany do zawarcia „…w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych…” tzw. umowę o prowadzenie PPK. Konstrukcja prawna takiej umowy przypomina nieco pracownicze umowy ubezpieczenia grupowego. Pracodawca jest w takim przypadku ubezpieczającym, a pracownicy są ubezpieczonymi. Elementem zawartej umowy będzie lista osób zatrudnionych, które zostały objęte PPK. W przypadku zatrudnienia innych osób w trakcie trwania PPK podmiot zatrudniający będzie zobowiązany do skorygowania (w terminie 3 miesięcy i 10 dni od daty zatrudnienia) listy o nowo przystępujące osoby. Jeżeli tego nie zrobi, to przyjmuje się domniemanie, że osoby te przystąpiły (ZUS powiadomi instytucje finansową o ich zatrudnieniu). Co za tym idzie wpłaty podstawowe będą wymagalne, czyli instytucja finansowa będzie miała możliwość żądania ich zapłaty.

Uczestnik PPK ma otrzymać niezwłocznie po zawarciu w jego imieniu takiej umowy potwierdzenie z instytucji finansowej o fakcie zawarcia umowy oraz o jej warunkach. Ustawodawca przewidział, że takie zawiadomienie będzie miało formę elektroniczną.

Po ósme: czas podsumowań.

Nowy pomysł na zwiększenie sobie przychodów na emeryturze zawiera moim zdaniem wiele pułapek. Sama konstrukcja „odwróconej” dobrowolności (muszę się nie zgodzić na uczestnictwo, bo jak tego nie zrobię to się zgadzam) może doprowadzić, że ludzie nie rozumiejąc tej zasady stanął się uczestnikami PPK bez własnej woli. Wprowadzenie kryteriów doboru instytucji finansowej oraz wymóg porozumienia z zakładową organizacją związkową czy reprezentantami pracobiorców ogranicza tak naprawdę swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Niepokojące jest również i to, że w odróżnieniu od OFE, gdzie składka była „wydzielana” z opłacanej składki na ZUS; w przypadku PPK wpłaty podstawowe czy dodatkowe będą niejako obok należności na ZUS. Pracobiorca będzie dostawał mniej wynagrodzenia netto, a pracodawcy wzrosną koszty osobowe prowadzenia działalności.

Niejako „na osłodę” mamy wpłatę powitalną i dopłaty roczne, ale …… jest to tak mało znacząca kwota (po 10 latach będzie to w sumie 2.650,00 zł), że trudno o tych dodatkowych wpływach nie myśleć inaczej niż o populistycznej reklamie PPK.

 

W następnym artykule zajmę się instytucjami finansowymi prowadzącymi PPK, roli ZUS’u w tym projekcie, organami kontroli i nadzoru nad PPK, karami oraz ….. wypłatami z PPK.