Pracownicze Plany Kapitałowe, czyli OFE wersja 2.0 - część druga

Zgodnie z tym, co  zapowiedziałem dzisiaj dalszy ciąg analizowania ustawy z dnia 04.10.2018r. o pracowniczych programach kapitałowych.

Po pierwsze: co mamy w zamian za oszczędzanie?

Jeśli już oszczędzamy i lokujemy gdzieś nasze pieniądze, to po to aby je kiedyś uzyskać (odzyskać). Na tym przecież polega inwestowanie środków własnych. W jaki sposób i na co będziemy mogli wypłacać pieniądze zgromadzone w ramach PPK?

Omawiana ustawa dopiero w Rozdziale 15 (od art. 94) normuje zasady wypłaty środków z PPK. Omówię wszystkie te przypadki po kolei:

Zasadniczo wypłata zgromadzonych środków może nastąpić na wniosek uczestnika po ukończeniu przez niego 60 lat. W takim przypadku instytucja finansowa wypłaci (zgodnie z art. 99 ustawy) 25% zgromadzonych na naszym koncie środków. Pozostałe 75% środków zostanie nam rozłożone na 120 miesięcznych rat. Ustawa przewiduje możliwość wypłaty jednorazowo całości zgromadzonych środków w przypadku gdy wyliczona przez instytucję finansową rata będzie niższa niż 50 zł. Uczestnik będzie mógł złożyć wniosek o rozłożeniu całości zgromadzonych środków na raty, z tym że w przypadku wnioskowania o mniejszą od 120 liczbą rat wypłaty będą podlegały opodatkowaniu podatkiem zryczałtowanym. Czyli nie według skali (18 i 38%) a 20%.

Po ukończeniu 60 roku życia będziemy mogli również wnioskować o wypłatę tzw. „świadczenia małżeńskiego” (art. 100 ustawy). Będzie można z tego skorzystać tylko i wyłącznie w przypadku, gdy małżonek osiągnął też 60 lat i „oszczędza” w tej samej instytucji finansowej. W przypadku złożenia takiego wniosek instytucja stworzy wspólny rachunek małżonków, wyliczy miesięczną ratę od sumy zgromadzonych przez małżonków środków i będzie wypłacać je w co najmniej 120 ratach. Oczywiście będzie to jedna wypłata dla obojga małżonków.

To co opisałam powyżej to wypłaty po osiągnięciu co najmniej 60 roku życia. Należy dodatkowo pamiętać, że w przypadku złożenia ww. wniosków o wypłatę kończy się czas „odkładania” środków w PPK. Oznacza to, że nawet jeśli pozostaniemy w zatrudnieniu po ukończeniu 60 roku życia, podmiot zatrudniający nie będzie odprowadzał wpłat zarówno przynależnych sobie jak i przynależnych uczestnikowi PPK.

Ustawa przewiduje również możliwość wypłaty środków przed ukończeniem 60 roku życia (również po ukończeniu w przypadku kontynuowania „oszczędzania”, czyli nie złożenia w wieku 60 lat wniosku o wypłatę).

W art. 100 ustawy znajdują się postanowienia bardzo zbliżone do instytucji „świadczenia z tytułu poważnego zachorowania” istniejące w ofercie ubezpieczeniowej wielu instytucji ubezpieczeniowych. Uczestnik PPK będzie mógł złożyć wniosek o wypłatę do 25% procent zgromadzonych środków w przypadku poważnego zachorowania przez niego, jego małżonka lub jego dziecka. Kiedy będziemy mieli do czynienia z poważnym zachorowaniem? Ustawową definicję znajdziemy w art. 2 ust. 1 pkt 23) ustawy:

poważne zachorowanie:

a) całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270), ustaloną w formie orzeczenia przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na okres co najmniej 2 lat lub

b) umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511, 1000, 1076, 1925 i 2192), ustalony w formie orzeczenia przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności na okres co najmniej 2 lat, lub

c) niepełnosprawność osoby, która nie ukończyła 16 lat, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustaloną w formie orzeczenia przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, lub

d) zdiagnozowanie u osoby dorosłej jednej z następujących jednostek chorobowych: amputacja kończyny, bakteryjne zapalenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych, wirusowe zapalenie mózgu, choroba Alzheimera, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba neuronu ruchowego (stwardnienie zanikowe boczne), choroba Parkinsona, dystrofia mięśniowa, gruźlica, niewydolność nerek, stwardnienie rozsiane, choroba wywołana przez ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV), kardiomiopatia, nowotwór złośliwy, toczeń trzewny układowy, udar mózgu, utrata mowy, słuchu lub wzroku, wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub zawał serca, lub

e) zdiagnozowanie u dziecka jednej z następujących jednostek chorobowych: poliomyelitis (choroba Heine-go-Medina), zapalenie opon mózgowych, zapalenie mózgu, anemia aplastyczna, przewlekłe aktywne zapalenie wątroby, padaczka, gorączka reumatyczna, nabyta przewlekła choroba serca, porażenie (paraliż), utrata wzroku, głuchota (utrata słuchu), potransfuzyjne zakażenie wirusem HIV, schyłkowa niewydolność nerek, tężec, cukrzy-ca, łagodny guz mózgu, przeszczepienie narządów, zabieg rekonstrukcyjny zastawek, zabieg rekonstrukcyjny aorty lub nowotwór złośliwy;”

Kiedy jeszcze możemy wypłacić zgromadzone środki? Każdy uczestnik będzie mógł jednorazowo wypłacić do 100% zgromadzonych aktywów w celu pokrycia udziału własnego (art. 98 ustawy). Po złożeniu takiego wniosku uczestnik będzie musiał podpisać z instytucją finansową umowę określającą warunki wypłaty oraz …. termin zwrotu środków. Zwrotu bowiem wypłata taka będzie miała charakter użyczenia środków z obowiązkiem zwrotu ich wartości nominalnej z chwili wypłaty.

Ustawa przewiduje jeszcze tzw. „wypłatę transferową”.

Po drugie: Wypłata transferowa – czyli co?

W niektórych przypadkach uregulowanych w omawianej ustawie instytucja finansowa będzie dokonywała tzw. wypłat transferowych zgromadzonych przez nas środków. Każda wypłata dokonywana przez instytucje finansową nie bezpośrednio do rąk uczestnika będzie właśnie taką wypłatą.

Wypłata taka nastąpi m.in. w przypadku zmiany instytucji finansowej przez uczestnika związanej ze zmianą pracodawcy. W przypadku zmiany pracodawcy będziemy mogli zawnioskować o wypłatę transferową do innej instytucji, wskazanej przez nowego pracodawcę jako zarządzającą PPK. W przypadku nie wskazania jej na naszym koncie nie będą gromadzone środki.

Wpłata transferowa nastąpi również w przypadku śmierci uczestnika PPK.

Po trzecie: Dziedziczenie środków z PPK.

Zgodnie z postanowieniami ustawy środki gromadzone w ramach PPK podlegają dziedziczeniu w przypadku zgonu uczestnika. Jednakże jest to nieco odmiennie uregulowane niż w przepisach dotyczących dziedziczenia w Kodeksie Cywilnym.

Rozporządzenie środkami na wypadek śmierci uczestnika uregulowano przede wszystkim w art. 21 ustawy. Określono w nim, że przystępując do PPK uczestnik może wskazać instytucji finansowej osoby upoważnione do otrzymania środków. Możemy upoważnić jedną bądź więcej osób. W przypadku wskazania więcej niż jednego upoważnionego powinniśmy określić procentowe ich udziały.

Jednakże, w przypadku śmierci uczestnika nie zawsze środki będą przekazywane osobom upoważnionym. Zasady dzielenia środków w takim przypadku określono w Rozdziale 13 ustawy. Regulacje te określają, że jeżeli w chwili śmierci uczestnik pozostawał w związku małżeńskim to środki są dzielone:

- 50% otrzymuje małżonek zmarłego uczestnika;

- 50% osoby wskazane jako upoważnione przez uczestnika.

Wypłata środków w takim przypadku może być dokonana zarówno w formie wypłaty transferowej, jak i w formie pieniężnej.

Po czwarte: Co z naszymi wpłatami?

Oszczędzanie na emeryturę ma sens gdy będą one inwestowane. Tak właśnie funkcjonowały OFE, które miały za zadanie pomnażać zbierane przez nas środki. Jak to będzie w przypadku PPK?

W tym przypadku nie mogę się oprzeć wrażeniu, że regulacja ustawowa ma doprowadzić do utraty orientacji u osoby chcącej przeanalizować zasady inwestowania. Po pierwsze instytucje finansowe mają określać politykę inwestycyjną uwzględniając konieczność ograniczania poziomu ryzyka inwestycyjnego w zależności od wieku uczestnika PPK oraz zmieniając w czasie odpowiednio do zmiany wieku uczestnika PPK tego funduszu. Co oznacza, że w zależności od wieku będą mogły być podejmowane mniej lub bardziej ryzykowane działania inwestycyjne. W art. 41 ustawy określono dodatkowo poziomy lokacji środków na poszczególne części udziałowe czy dłużne. Jednym słowem regulacje dotyczące możliwości lokowania i inwestowania gromadzonych środków są dosyć szczegółowe, ale i mało zrozumiałe dla laika. Mam nadzieję, że specjaliści z instytucji finansowych sobie z nimi poradzą.

Ponadto w ustawie ściśle określono wysokość wynagrodzenia jakie instytucja finansowa będzie mogła pobierać oraz jakie inne kwoty będące możliwe do potrącania ze zgromadzonych środków - art. 49 i 50 ustawy. Będą to tylko i wyłącznie:

...1) prowizje i opłaty na rzecz firm inwestycyjnych lub banków, z których fundusz zdefiniowanej daty korzysta, zawierając transakcje w ramach lokowania aktywów funduszu zdefiniowanej daty;

2) prowizje i opłaty związane z umowami i transakcjami funduszu zdefiniowanej daty, zawieranymi w ramach lokowania aktywów funduszu zdefiniowanej daty;

3) prowizje i opłaty związane z przechowywaniem aktywów funduszu zdefiniowanej daty;

4) prowizje i opłaty na rzecz instytucji depozytowych i rozliczeniowych, z których usług fundusz zdefiniowanej daty korzysta w ramach lokowania aktywów funduszu zdefiniowanej daty;

5) wynagrodzenie depozytariusza funduszu zdefiniowanej daty;

6) związane z prowadzeniem rejestru uczestników funduszu inwestycyjnego będącego funduszem zdefiniowanej daty, subrejestru uczestników subfunduszu będącego funduszem zdefiniowanej daty wydzielonego w funduszu inwestycyjnym z wydzielonymi subfunduszami, lub rejestru członków funduszu emerytalnego będącego funduszem zdefiniowanej daty;

7) podatki i opłaty, wymagane w związku z działalnością funduszu zdefiniowanej daty, w tym opłaty za zezwolenia, je-żeli obowiązek ich poniesienia wynika z przepisów prawa;

8) ogłoszeń wymaganych w związku z działalnością funduszu zdefiniowanej daty postanowieniami statutu funduszu inwestycyjnego, statutu funduszu emerytalnego, regulaminu ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego lub przepisami prawa;

9) druku i publikacji materiałów informacyjnych funduszu zdefiniowanej daty wymaganych przepisami prawa;

10) likwidacji funduszu zdefiniowanej daty;

11) wynagrodzenie likwidatora funduszu zdefiniowanej daty.

Po piąte: trochę o karach.

Na zakończenie dzisiejszego felietonu trochę karach przewidzianych w ustawie.

Przepisy karne ujęte zostały w Rozdziale 16 ustawy i obejmują szereg czynów zabronionych:

Art. 106. Kto, jako podmiot zatrudniający albo osoba obowiązana do działania w imieniu podmiotu zatrudniającego, nie dopełnia obowiązku zawarcia umowy o zarządzanie PPK w przewidzianym przepisami terminie, podlega karze grzywny w wysokości do 1,5% funduszu wynagrodzeń u danego podmiotu zatrudniającego w roku obrotowym poprzedzającym popełnienie czynu zabronionego.

W tym przypadku przed nałożeniem kary będziemy wezwani do zawarcia umowy a dopiero następnie będzie ona nakładana przez ... Państwową Inspekcję Pracy, bowiem ściganie za to wykroczenie oraz określone w artykule następnym zostało przekazane do tej instytucji.

Art. 107. Kto, jako podmiot zatrudniający albo osoba obowiązana do działania w imieniu podmiotu zatrudniającego:

1) nie dopełnia obowiązku zawarcia w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej umowy o prowadzenie PPK w przewidzianym terminie,

2) nie dopełnia obowiązku dokonywania wpłat do PPK w przewidzianym przepisami terminie,

3) nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,

4) nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem wpłat do PPK

  • podlega karze grzywny w wysokości od 1000 zł do 1 000 000 zł.

Wreszcie bardzo ważne wykroczenie:

Art. 108. Kto, jako podmiot zatrudniający albo osoba upoważniona do działania w imieniu podmiotu zatrudniającego lub działająca z inicjatywy tego podmiotu, nakłania osobę zatrudnioną lub uczestnika PPK do rezygnacji z oszczędzania w PPK, podlega karze grzywny w wysokości do 1,5% funduszu wynagrodzeń u danego podmiotu zatrudniającego w roku obrotowym poprzedzającym popełnienie czynu zabronionego.

Jak zatem widać dolegliwość kar jest znaczna.

W następnej części omówię organ nadzoru nad funkcjonowaniem PPK oraz pozostałe wykroczenia za czyny niedozwolone.